Saudade — De Portugese ziel

Saudade is het woord dat Portugal het beste beschrijft — en het is onvertaalbaar. Saudade betekent ongeveer: een diepe, bittersweet verlangen naar iets verloren, ver weg of verleden — maar niet alleen verdriet, maar tegelijkertijd de vreugde om geliefd te hebben. Het is een verlangen naar het afwezige, weemoed over het verleden en het vermoeden dat het mooiste al voorbij is — of nog niet begonnen is.

Saudade doordringt alles wat Portugees is: de Fado (de muziek van Saudade), de literatuur (Fernando Pessoa: „Ik ben de kloof tussen wat ik ben en wat ik niet ben"), de architectuur (afbrokkelende gevels die mooier worden naarmate ze meer vervallen) en het dagelijks leven (de melancholische blik op zee, alsof men wacht op schepen die nooit terugkomen).

Saudade is geen teken van zwakte of depressie — het is een culturele rijkdom die het leven in zijn volle omvang omarmt: met vreugde komt verlies, met liefde het verlangen, met de zonsondergang de duisternis. Voor reizigers betekent dit: Lissabon kan niet in een haast worden veroverd. Men moet tijd nemen om de stad te voelen — op een Miradouro zitten, naar een Fado luisteren, naar een oude man kijken die aan de Taag vist.